Broze nagels: oorzaken en behandeling

De meeste broze nagels komen door water, leeftijd of nagelproducten die te hard zijn. Zelden zit er een ziekte achter. We lopen langs wat nagels echt broos maakt, wat helpt, en wat vooral verkooppraat is.

Wat "broze nagels" precies betekent

Artsen gebruiken twee woorden. Onychorrexis betekent dat de nagel overlangs scheurt en aan de punt vezelt. Onychoschizia betekent dat de nagel in laagjes splijt, vaak in dwarse vlokjes die vanaf de tip loskomen. Ze treden meestal samen op, en beide vallen onder de verzamelterm "broze en breekbare nagels".

De nagel bestaat uit keratine, hetzelfde eiwit als je haar. Normaal bevat de nagel ongeveer 7 tot 12 procent water, volgens de metingen van Yaemsiri en collega's (JEADV, 2010). Buiten dat gebied wordt de nagel zacht en buigbaar, of droog en stug. Het stugge stadium is meestal wat je merkt als broos.

Vier gewone oorzaken, in de volgorde waarin ze opduiken

De meeste mensen hebben niet één oorzaak. Ze hebben er twee of drie tegelijk.

1. Water heen en weer

Dit is de meest voorkomende oorzaak, en de meest onderschatte. De nagel zwelt licht op als hij nat wordt en krimpt bij het drogen. Gebeurt dat tien keer per dag (afwassen, douchen, handen wassen, koffiezet), dan ontstaan microscheurtjes tussen de keratinelagen. Na een paar weken komen de lagen los.

Klassiek patroon: nagels die in de zomer fijn zijn, worden broos in november. Dan staat de afwasborstel vaker klaar. Het is niet hormonaal. Het is het kraanwater en de zeep.

2. Leeftijd en hormonen

Na het zestigste jaar worden nagels vaker broos om biologische redenen. De nagelmatrix produceert minder olie, en het keratine wordt dichter gepakt. De overgang verhoogt de kans bij veel vrouwen, omdat oestrogeen invloed heeft op hoe huid en nagel vocht vasthouden.

Dit is dus leeftijd, geen ziektesignaal. De verzorging past zich daarop aan, in plaats van ertegen te vechten.

3. Nagelproducten die te hard zijn

Aceton is de grootste boosdoener. Regelmatig aceton-remover droogt de nagel op een manier uit die maanden kost om te herstellen. Gellak beschadigt de nagel onder de gel zelden, maar de verwijdering (waarbij vaak wordt gevijld of gepeuterd) rafelt de bovenlaag.

Nagelverharders met formaldehyde worden verkocht als oplossing. Ze geven snel effect de eerste weken en breekbare nagels de maanden erna. De EU-grens voor formaldehyde in lak is 5 procent volgens Cosmeticaverordening 1223/2009. Ook binnen die grens wordt de nagel al zo stug dat hij eerder knakt dan buigt.

4. Voeding en ziekte, zelden de hoofdoorzaak

Hier drijft het internet graag door naar de bange kant. Broze nagels kunnen wijzen op ijzertekort of een schildklierprobleem. Dan zijn er meestal andere klachten: vermoeidheid, haaruitval, koude huid, gewichtsverandering. Geïsoleerd "broze nagels zonder andere signalen" is bijna nooit een systeemziekte.

Biotinetekort bestaat, maar is zeldzaam in West-Europa. Volgens het overzicht van Lipner in Journal of Drugs in Dermatology (2018) helpt biotine alleen bij een echt tekort. Vaststellen vraagt bloedonderzoek. Bij gezonde mensen met een gewoon dieet is het effect nagenoeg nul.

Wat thuis echt helpt

De behandeling van broze nagels gaat minder over wat je erop smeert en meer over wat je laat.

Minder waterkontact

Huishoudhandschoenen bij de afwas. Katoenen binnenhandschoenen onder de rubberen als je lang afwast, want rubber zweet van binnenuit. Handen droog deppen na iedere wasbeurt, niet alleen de druppels afschudden. Het klinkt saai omdat het saai is, maar het doet meer dan wat dan ook.

Nagelolie iedere dag

Jojoba, amandel of gewone minerale olie. De maat van het flesje maakt minder uit dan het feit dat je hem gebruikt. Een druppel op de nagelriem elke avond en over de nagel is genoeg. Vier weken is het minimum om verschil te zien. Een nagel groeit ongeveer 3,5 millimeter per maand (Yaemsiri et al., 2010).

Kort tijdens het herstel

Lange broze nagels knakken in de trein. Kort geknipt blijven ze broos, maar je merkt het minder omdat er weinig hefboom is om ze te splijten. Twee millimeter voorbij de vingertop is een redelijke lengte tijdens herstel.

Pauze van gellak

Zes maanden gellak achter elkaar en dan een broze nagel? Dat is geen toeval. Vier weken zonder lak, met olie iedere avond, is het minimum voor een stukje nieuwe keratine. Wil je niet zonder kleur zitten, dan gaat gewone lak zonder formaldehyde ertussendoor prima.

Vijl in één richting

Zaagvijlen heen en weer rafelt de lagen aan de nagelpunt. Vijl in één richting, met een glasvijl of een fijne korrelvijl. Het is een van de weinige keren dat de "oude methode" al die tijd gewoon gelijk had.

Wat waarschijnlijk niet helpt

Hier is eerlijkheid handig, omdat de industrie groot is.

• Biotine helpt bij een vastgesteld tekort en bijna niet daarbuiten. De studies die effect laten zien zijn klein, oud en vaak gefinancierd door fabrikanten.
• Collageen-supplementen hebben één studie (Hexsel et al., 2017) waarin 2,5 gram per dag gedurende 24 weken enig effect gaf. De studie was niet dubbelblind en werd betaald door het collageenbedrijf. Wij rekenen dat niet als sterk bewijs.
• Selenium en silica hebben geen overtuigende data.
• Nagelverharders met formaldehyde werken op de lange termijn averechts.
• Calcium-supplementen helpen totaal niet, tenzij een tekort is vastgesteld. Witte vlekjes na een stootje zijn geen kalkgebrek.

Wanneer naar de huisarts

Vrijwel alle broze nagels lossen op met minder water in de dag en wat tijd. Maak een afspraak bij je huisarts als een van deze punten klopt:

• De nagels werden plots broos in enkele weken zonder duidelijke reden. Je voelt je daarbij moe of kortademig (laat ijzer en schildklier prikken).
• De nagels worden hol en vormen een klein lepeltje (dat heet koilonychie en kan wijzen op bloedarmoede door ijzertekort).
• Je hebt al diabetes of een schildklieraandoening en ziet een nieuwe verandering.
• Broze nagels gaan samen met haaruitval, droge huid en koudegevoel; dan is de schildklier het bekijken waard.
• Een of meer nagels komen los van het nagelbed terwijl de broosheid aanhoudt.

Bij twijfel kijk je op thuisarts.nl of bel je op werkdagen je huisarts. Voor spoed buiten kantooruren belt je de huisartsen-spoedpost. 112 is alleen voor levensbedreigende situaties.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het voor verzorging verschil maakt?

Vier tot zes weken voor zichtbare verbetering aan de punt. Zes maanden voor een volledig nieuw uitgegroeide nagel. Dat is simpelweg de tijd die een vingernagel nodig heeft om van wortel tot punt te groeien.

Kun je sterke nagels eten?

Bij een echt tekort, ja. Bij een gewoon gevarieerd dieet is wat je al eet genoeg. Eiwit is het belangrijkste bouwmateriaal, want de nagel is keratine. Alleen bij extreem lage eiwitinname is dat aan de nagel te zien.

Helpt nagelolie echt?

Ja, maar niet als toverspreuk. De olie vult de ruimte tussen de keratinelagen en vertraagt verdamping. Het effect komt van dagelijks gebruik gedurende weken. Eén keer smeren voor het feestje doet niets.

Is het gevaarlijk om lang broze nagels te hebben?

Nee. Het is vervelend en je stoot je vaker, maar de broosheid zelf beschadigt het lichaam niet. Ligt er een ziekte onder (ijzertekort, schildklier), dan verdient die onderliggende oorzaak de aandacht. Niet de broosheid van de nagel zelf.

Zijn dure nagelriemsera hun prijs waard?

Zelden. De meeste bevatten dezelfde oliën die in basisflesjes voor een fractie van de prijs zitten. Lees het etiket. Staat jojoba of minerale olie bovenaan, dan is het geen wonder maar olie in een chiquer flesje. In Nederland ligt zo'n basisflesje meestal rond de 5 EUR.

Kan gellak blijvende schade geven?

Nee, de gel zelf is meestal onschuldig. De schade zit in het verwijderen en de mechanische omgang ertussendoor. De nagelmatrix (waar de nagel wordt gevormd) zit onder de huid bij de nagelriem. Daar komt de lak niet. Nieuwe nagel groeit in dezelfde kwaliteit uit, als het verwijderen voorzichtig gebeurt.

Meestal is het zo simpel.