Kalknagel: oorzaak, behandeling en zelfzorg

Een kalknagel is meestal niet gevaarlijk. Toch gaat hij zelden vanzelf over. In het dagelijks spraakgebruik zeggen mensen kalknagel. Met kalk heeft het niets te maken. De medische naam is schimmelnagel, een schimmel in de nagel. Kalknagel en schimmelnagel zijn hetzelfde probleem met twee namen. Hieronder lees je wat echt helpt en wanneer je naar de huisarts gaat.

Wat een kalknagel is, en waarom het tijd kost

Een schimmelnagel is een infectie in de nagel. Meestal komt hij van dezelfde schimmel die ook voetschimmel geeft. De schimmel leeft in het keratine, het materiaal van de nagel zelf. Hij gedijt waar het warm, vochtig en donker is. Een schoen op een warme dag is bijna de ideale plek.

De aandoening komt vaker voor dan veel mensen denken. Hij zit bij ongeveer 5 tot 10 van de 100 volwassenen. Bij mensen boven de 60 loopt het op tot meer dan 20 van de 100. Dat komt uit het overzicht van Gupta (JEADV, 2017). Teennagels krijgen het veel vaker dan vingernagels.

Dat de behandeling lang duurt, ligt aan de biologie. Een aangetaste nagel geneest niet op zijn plek. Het gezonde deel moet uitgroeien en het zieke deel vervangen. Nagels groeien langzaam. Een grote teennagel heeft vaak 12 tot 18 maanden nodig om te vernieuwen. Daarom zie je vooruitgang in millimeters, niet in weken.

Hoe een schimmelnagel er meestal uitziet

De gewone tekenen zijn een gele, witgrijze of bruingevlekte nagel. De nagel wordt dikker dan normaal en brokkelt aan de rand. Soms laat hij deels los van het nagelbed. Het doet zelden pijn. Dat is een reden waarom mensen lang wachten voor ze iets doen.

Er is een addertje. Andere problemen zien er net zo uit. Psoriasis in de nagel, een oude stoot tegen de teen, of steeds dezelfde druk van hardloopschoenen. Zelfs een droge, brokkelige nagel zonder schimmel lijkt erop. Daarom neemt de huisarts soms eerst een stukje nagel af voor onderzoek. Zo'n kweek laat zien of er echt een schimmel zit. Een schimmelmiddel op een nagel zonder schimmel helpt namelijk niet.

Kort gezegd, zo ziet het er meestal uit. Maar alleen een onderzoek kan bevestigen dat het echt schimmel is.

Behandeling die echt werkt

De keuze hangt af van drie dingen. Hoeveel nagels zijn aangetast. Welk deel van elke nagel het betreft. En of de wortel van de nagel meedoet. Hoe groter de infectie, hoe minder een middel voor op de nagel doet.

Nagellak en crème van de drogist

Bij een milde schimmelnagel is lak of crème vaak genoeg. Dat geldt als alleen de punt of een klein deel is aangetast. Zulke antischimmelmiddelen koop je meestal zonder recept bij de drogist of apotheek. Je vijlt de nagel licht op. Daarna smeer je het middel volgens de bijsluiter. Je gaat door tot de nagel schoon is uitgegroeid. Reken op ongeveer een half jaar bij een vingernagel. Bij een teennagel kan het een jaar duren.

Het geduld is het moeilijke deel, niet de techniek. Veel mensen stoppen als de nagel er beter uitziet. De schimmel zit dan nog diep achterin. Daarna komt hij gewoon terug.

Tabletten via de huisarts

Zijn meerdere nagels aangetast, dan is lak vaak te zwak. Ook als de schimmel de wortel heeft bereikt, schiet lak tekort. De huisarts schrijft dan tabletten voor, meestal terbinafine. Die werken van binnenuit terwijl de nagel groeit. De kuur duurt ongeveer 6 weken voor vingernagels. Voor teennagels is het ongeveer 12 weken.

Tabletten helpen vaker dan lak, maar ze vragen niet voor niets een recept. Ze kunnen bij sommige mensen de lever belasten. Ook passen ze niet bij elk ander medicijn. Daarom neemt de huisarts eerst een kweek, en soms bloed. Dat is niets om bang voor te zijn. Het is wel de reden dat dit via de huisarts loopt.

Wanneer niets doen ook goed is

Weinig sites zeggen het hardop. Je hoeft een schimmelnagel niet altijd te behandelen. Als hij geen klachten geeft, is niets doen prima. Gaat het om één verkleurde nagel zonder pijn, dan mag hij blijven. Dat geldt zolang je geen diabetes of een zwakke afweer hebt. De behandeling is lang, en het resultaat is niet gegarandeerd.

Zelfzorg en wat niet bewezen is

Het internet staat vol huismiddelen tegen schimmelnagels. Azijn, tea tree-olie, knoflook, Vicks VapoRub. De waarheid is minder spannend dan de koppen. Het bewijs is dun. Deze middelen zijn nauwelijks in goede studies getest. Dat betekent niet dat ze niets doen. We weten het simpelweg niet. Verwacht er niet hetzelfde effect van als van een echt schimmelmiddel.

Wat wel verschil maakt, is saaier. Houd je voeten droog. Wissel sokken als ze vochtig worden. Knip de zieke nagel kort en vijl het dikke deel weg. Zo komt lak dieper. Gebruik een aparte schaar voor de zieke nagel. Zo breng je de schimmel niet over naar gezonde nagels.

Zo verklein je de kans dat hij terugkomt

Een schimmelnagel komt graag terug. Vaak omdat de voetschimmel eronder nooit is behandeld. Een paar gewoonten zijn de moeite waard:

• Behandel voetschimmel tussen de tenen tegelijk, anders raakt de nagel opnieuw besmet.
• Draag badslippers in gedeelde douches, kleedkamers en bij het zwembad.
• Laat schoenen goed drogen tussen twee keer dragen, het liefst een dag.
• Deel geen vijl, schaar of handdoek met anderen in huis.

Geen van deze is op zichzelf een wondermiddel. Samen verlagen ze het risico flink. En ze kosten niets.

Wanneer naar de huisarts

Voor de meeste gezonde volwassenen is een schimmelnagel een rustige kwestie. Vaak red je het met de drogist of apotheek. Toch zijn er momenten om er iemand naar te laten kijken.

• Maak een afspraak bij je huisarts als meerdere nagels zijn aangetast, of als lak na een paar maanden niet helpt.
• Bel op werkdagen je huisarts als je diabetes, een zwakke afweer of een slechte doorbloeding in de voeten hebt.
• Bel dezelfde dag je huisarts of de huisartsen-spoedpost. Doe dat als de nagel pijn doet, de huid rood en dik wordt, of er pus ontstaat.

Heb je diabetes, dan hoort er vaak een voetpoli bij je zorg. Dat is de juiste ingang. Beter dan lang zelf blijven experimenteren. 112 is alleen voor levensbedreigende situaties.

Veelgestelde vragen

Is een kalknagel gevaarlijk?

Bijna nooit voor een gezond persoon. Het is een oppervlakkige infectie in de nagel. Hij doet zelden pijn en verspreidt zich niet door het lichaam. De uitzondering zijn mensen met diabetes of een zwakke afweer. Bij hen verdient zelfs een kleine voetinfectie aandacht.

Is een schimmelnagel besmettelijk?

Ja, maar niet makkelijk. Hij verspreidt zich via vochtige vloeren, gedeelde handdoeken en schoenen. Meestal gaat het van je eigen voetschimmel naar de nagel. Met badslippers en eigen spullen houd je het risico laag.

Gaat een schimmelnagel vanzelf over?

Zelden. Voetschimmel geneest soms met alleen goede hygiëne. Een schimmelnagel zit beschermd in de nagel. Hij blijft meestal tot de gezonde nagel is uitgegroeid, met of zonder behandeling.

Hoe lang duurt de behandeling?

Langer dan je wilt. Lak gebruik je tot de nagel schoon is uitgegroeid, ongeveer een half jaar tot een jaar. Tabletten neem je 6 tot 12 weken. De nagel ziet er daarna nog even ziek uit. Het beschadigde deel moet immers nog wegroeien.

Werkt tea tree-olie of azijn?

Er is geen goed onderzoek dat laat zien dat ze schimmel genezen. Ze schaden zelden, maar vervangen geen lak of tabletten. Wil je het proberen, doe het dan als aanvulling. Niet als enige behandeling.

Bronnen en meer lezen

Hier vind je meer over nagels. We hebben een tekst over broze nagels en wat echt helpt en een over witte vlekjes op je nagels.

• Bekijk bij twijfel thuisarts.nl over nagelklachten.
• Gupta AK, et al. Onychomycosis: a review. JEADV, 2017.

Deze tekst vervangt geen oordeel van een arts. Twijfel je, laat een huisarts dan naar de nagel kijken.